Columns:
Verwondering
Cees Dekker
Biofysica
Cees Dekker is KNAW-lid en Universiteitshoogleraar aan de TU Delft.
Wat drijft een mens tot wetenschap? Vanwaar die zucht tot weten? Waarom zoveel tijd en energie inzetten om kennis te vergaren? Wat is - in de woorden van het KNAW-jubileum - de magie van de wetenschap?
Wetenschappers zijn gedreven mensen, mensen die hun vak met passie en liefde uitvoeren. Omdat de buitenwereld de enorm grote effecten van wetenschap en technologie op de maatschappij ziet en waardeert, denken buitenstaanders vaak dat het de praktische toepassingen zijn die de wetenschapper drijft in zijn of haar werk. En inderdaad, het kan buitengewoon bevredigend zijn om door middel van je arbeid een wezenlijke bijdrage te kunnen leveren aan de bestrijding van een ziekte, een nieuwe vorm van energiewinning, en dergelijke.
Als ik naar mijzelf kijk, en ik herken het ook bij collega’s, is dat echter niet de primaire drijfveer. Ten diepste ben ik wetenschapper omdat ik een vragend mens ben. Ik ben gefascineerd door de wereld om mij heen, die wonderlijke complexe werkelijkheid die zich aan mij voordoet. Ik vraag mij wat dat is, hoe het werkt. Het is de verwondering die mij drijft om te willen weten.
Wetenschap is een weg in de zoektocht naar het doorgronden van de wereld. Het legt verbanden, schept orde in de chaos, verschaft wiskundige vergelijkingen die een wonderlijk effectieve beschrijvende kracht hebben. Het wandelen op de weg van de wetenschap is ook nog eens buitengewoon plezierig. De praktijk van mijn werk draait om het verzinnen, uitvoeren en evalueren van experimenten, het werken met intelligente jonge mensen, en discussies met collega’s wereldwijd. Ik ben als wetenschapper een bevoorrecht mens.
Mijn huidige vakgebied is de biofysica. Via de vaste stoffysica en de nanoscience ben ik naar de biologie gedreven. De verleiding hiertoe was de volstrekt fascinerende wereld van de biologische cel. De levende cel vertoont een choreografie van dansende eiwitten, nucleotiden, lipiden en vele andere spelers in een spektakelstuk dat een fysicus versteld doet staan. Wat doen al die moleculen, hoe werken ze samen, wat bepaalt hun dynamica, hoe zijn ze ontstaan, vele vragen vliegen langs.
Zie voor meer informatie over nanowetenschap de website van de Kavli Foundation.
Met de instrumentenkist van de nanotechnologie kunnen wij enkele moleculen beetpakken en onderzoeken. Dat je de biologie kunt onderzoeken op het niveau van enkele moleculen fascineert me buitengewoon. Maar het zijn niet alleen de vele specifieke vragen die leven. De cel in steeds beter detail beschouwend komt de vraag op wat het nu is dat deze cel levend maakt. Wat is de minimale eenheid van leven, welke componenten moet een cel hebben, wat is leven? Ondanks een eeuw onderzoek naar de oorsprong van het leven en een halve eeuw studie van de moleculaire biologie weten we nog niet wat leven is. De vraag zal de komende jaren weer opnieuw op tafel komen, nu een nieuw vakgebied, de synthetische biologie opkomt. Niet alleen kunnen wij de natuur bestuderen zoals zij zich aan ons voordoet, wij kunnen ook steeds meer en meer schrijven in het theater van de cel, van enkele passen tot aktes tot wellicht zelfs geheel nieuwe dansstukken.
Waar zal dit alles toe leiden? Wat valt er allemaal nog meer te ontdekken? Het wordt voor mij prachtig samengevat in de woorden van de grote Isaac Newton die schreef ‘Ik weet niet wat ik voor de wereld schijnen moge, maar voor mijzelf lijk ik slechts een kind dat aan het zeestrand speelt en zich vermaakt met nu en dan een gladdere steen of een mooiere schelp, terwijl de grote oceaan van de wereld onontdekt voor mij ligt.’